Overzicht presentatie

Om een populatie over langere termijn in stand te houden,

zijn zoveel mogelijk onverwante dieren nodig. Literatuur

vermeld een minimale effectieve populatiegrootte van 50 dieren

[Princée].

Door zorgvuldig kruizen van opeenvolgende generaties kan de genetische variatie maximaal gehouden worden. Programma’s zoals GENES en GENEFLOW kunnen gebruikt worden om op basis van Sparks data de beste kweekstrategie te bepalen.

Naar verwachting zal het ESF in de toekomst meer in beslag

genomen dieren ter plaatsing aangeboden krijgen. Een stamboek

is erg nuttig voor de administratie van in bruikleen

geplaatste dieren. De dieren blijven dus ESF bezit.

In de toekomst zou het kunnen dat het houden van exoten

gebonden wordt aan strengere maatregelen.

De overheid wil deze maatregelen, meestal uit Brussel, met betrekking tot het houden van exoten uiteraard zo goed mogelijk, maar met de minste kosten uitvoeren. Een particuliere registratie als het ESF kan van dit beleid een onderdeel uitmaken. Zover is het echter nog niet.

Wat hoort er in een stamboek?

In feite zoveel mogelijk informatie. Op korte termijn is registratie van alle dieren die deelnemen aan het in stand houden van de soort in gevangenschap het doel. En dan inclusief de al bekende verwantschappen. Op basis van deze informatie kunnen dan de meest optimale kweekgroepen worden samengesteld.

Voor de kweek van volgende generaties kan de combinaties met de minste inteelt bepaald worden. Sparks biedt hiervoor een interface met het Genes programma.

herkomst (wildvang/nakweek)

afstamming (voor-ouderdieren)

verleden (waar was het dier, wanneer, eerdere kweekresultaten)

identificatie (foto's, chips, omschrijving, naam)

gegevens deelnemers (naam, adres, woonplaats)

Hoe gebruikt het ESF Sparks?

Sparks is geschreven voor dierentuinen en vergelijkbare instituten. Elke locatie waar dieren zitten, heeft al een registratie bij Isis en staat al in de locatielijst, geleverd door Isis.

De meeste deelnemers van ESF stamboeken hebben echter niet zo'n registratie (kost ~€250,- per jaar).

Omdat bepaalde versies van Sparks moeite hebben met het toevoegen van locaties aan de bestaande lijst, wordt een lege lijst meegeleverd.

Dit betekent dat elke stamboekhouder ook moet zorgen voor de registratie van 'instituten'; deelnemers of houders/kwekers van dieren.

Dit zijn de naam en adresgegevens van de stamboekdeelnemers, de houders of kwekers van de dieren. De 'Location code' moet eenmaal goed ingevoerd worden, en kan daarna vergeten worden, de 'Mnemonic' is wat ingevuld moet worden als 'Locatie'.

De locatiecodes die ISIS aanmaakt bestaan allemaal uit negen cijfers. Om verwarring te voorkomen, bevatten ESF locatiecodes letters.

Het voorstel is om de eerste zeven letters van de achternaam van de deelnemer en de eerste twee van de postcode te gebruiken, eventueel aangevuld met nullen tot negen tekens; locatiecodes bestaande uit minder dan negen tekens kunnen problemen geven bij het maken van rapporten.

Dit is voor het invoeren van dieren maar ook voor het wijzigen van gegevens van eerder ingevoerde dieren. Vandaar de mogelijkheid om op de gegevens te zoeken.

‘Last number edited’ is het nummer van het dier waar de laatste wijziging heeft plaatsgevonden.

‘Last studbook number accessioned’ is het hoogste in gebruik zijnde nummer.

Dit bevat de volgende gegevens van het in te voeren dier:

• geboortedatum
• geslacht
• afstamming (stamboeknummers ouderdieren)
• opvoedingswijze
• (eventueel) overlijdensdatum

Deze data is dus vrij statisch, en verandert zelden na het invoeren.

Sparks biedt de mogelijkheid voor Sire en Dam te kiezen tussen een studbook number en een combinatie van Location en local Id, in de praktijk is een studbook number noodzakelijk.

geboortedatum Birth date/Hatch date:

Zo naukeurig mogelijk. bijvoorbeeld ergens in 2000: 1 juli 2000, EST Y.

Van soorten met een duidelijk broedseizoen kan dat gebruikt worden.

De schattingsnaukeurigheid kan per dag (D), maand (M), aantal maanden (M#), jaar (Y), meerdere jaren (R#) opgegeven worden, of eventueel onbekend (U) zijn. Het EST veld blijft leeg als de datum exact is.

geslacht Sex:

Meestal MALE, FEMALE of UNKNOWN. Voor de statistiek telt UNKNOWN als 50% MALE en 50% FEMALE.

afstamming Sire / Dam Studbook Number:

Als de ouderdieren niet bekend zijn, bijvoorbeeld omdat ze deel uitmaken van een kweekgroep, is de eenvoudigste oplossing 'UNK', ofwel onbekend op te geven. Ouderdieren in het wild kunnen aangegeven worden met WILD. Voor nakweek van een bekende groep is er een betere oplossing: 'MULT' en dan bij de Specials de lijst van mogelijke ouderdieren op te geven. Eventueel nader onderzoek naar de verwantschap kan dan tot die dieren beperkt blijven.

Voor dieren met een gemeenschappelijke herkomst kan een variatie gebruikt worden: UNK1, WILD2, MULT1, MULT2, enz. Er is een belangrijk verschil voor de analyse: dieren met UNK, WILD en MULT als ouders worden als onverwant beschouwd, maar alle dieren met bijvoorbeeld UNK1 als ouder zijn wel verwant. Let dus wel op welke UNKs er al gebruikt worden.

Dus in toenemende bekendheid van herkomst:

UNK, UNKn, WILD, WILDn, MULT, MULTn, stamboeknummer.

opvoedingswijze Rearing:

De standaard is hier UNKNOWN. Alternatieven zijn PARENT en HAND.

Bij het invoeren van een nieuw dier zal Sparks na het invullen van het Master Record automatisch een Transfer scherm tonen om een eerste Event in te vullen.

Sparks stelt dat een dier dat niet geboren (wild of gevangenschap) of gevangen (meestal uit het wild) is, ook niet in een stamboekbestand thuishoort.

Dit gedeelte van Sparks bevat de geschiedenis van een dier.

Het is van belang om zo veel mogelijk van de bekende gegevens in te voeren, om zo veel mogelijk de geschiedenis van dit bepaalde dier vast te leggen, omdat niet geregistreerde informatie vroeg of laat zoekraakt.

- gebeurtenissen Transaction, Event, Move:

Dit zijn de typen gebeurtenissen. De belangrijkste zijn geboorte, wildvangst, verhuizingen en overlijden. Van de eerste twee is één al met de eerste invoer ingevuld.

De 'Mgmt Plan' en 'Social' variaties zijn voor nakweekprogramma's en worden (nog) niet gebruikt.

- plaats 'Location':

Als geboorte/vangst plaats in toenemende nauwkeurigheid: UNK, WILD, continent, regio, land, streek en locatie.

Afgezien van UNK en WILD moeten dit wel eerder gedefinieerde locaties zijn in de ‘Institution List’.

Voor wildvangdieren kan ‘WILD’ als orginele locatie ingevoerd worden. Een alternatief is het invoeren van bekende herkomst-lokaties van de soort als locatie, bijvoorbeeld ‘Afrika’ of ‘Algerije’. Nadeel is dat Sparks dat niet als Wildvang lokatie herkend.

- Lokale identification Loc. ID:

Een kort, voor deze lokatie unieke code. Maximaal 6 tekens. Echte identificatiecodes horen in Specials.

- Transactiedatum Tran Date:

De datum van de transaction. Hiervoor kunnnen de zelfde waarden voor een geschatte datum gebruikt worden als bij het ‘Master record’ (D, M, M#, Y, R#, U).

- Removal:

Als regel blijft deze datum leeg. Hij is bruikbaar om aan te geven dat een dier langere tijd onderweg is geweest van de ene naar de andere locatie (quarantaine). Het is niet de bedoeling dieren die niet langer in het stamboek zitten op deze manier te verwijderen. Gebruik hiervoor de optie 'Lost-to-Followup' bij de laatste Transfer.

- overlijden Death:

Uiteraard pas in te vullen na het overlijden van het dier. Voor kritische stamboeken is het zinvol om alle dieren, zelfs die overlijden voor dat ze zich hebben voortgeplant in te voeren. Bijvoorbeeld: Van een bepaald koppel kan dan naderhand worden nagegaan wat de productiviteit is geweest.

De belangrijkste toepassing voor specials is de identificatie van dieren. Chipcodes, tatoeages, naam, identificatiebeschrijving (bv. notch id, kerf-markering van schildpadden), kortom alles dat kan helpen een bepaald dier nu of later te identificeren. Veel (25)

typen data zijn voorgedefineerd. De Special data voor mogelijke ouderdieren, als 'MULT' is gebruikt bij ouder-stamboeknummers is '17– Parent assumptions'.

De minimum set aan specials ligt niet vast, maar zou in ieder geval moeten bestaan uit een vorm van identificatie; '1- House name', '2- Tatoo', '9- Notching mark'. In geval van nakweek zou een '3- Breeder No' moeten worden ingevuld.

Maar belangrijk blijft – hoe meer gegevens, hoe beter – alles wat niet vastligt wordt vergeten. Als er foto's zijn, schrijf hier naam en nummers op en sla deze op als Special (ID- Identification is een goede optie).

Deze velden zijn meer van toepassing voor uitgebreide populatie-administratie dan alleen stamboek gebruik. Voor eenvoudig stamboekgebruik zijn ze te negeren, al is dit de manier om gegevens in te vullen die niet in Specials zijn onder te brengen.

Voor complexe stamboeken met meerdere ondersoorten is het mogelijk deze in

de 'User defined fields' te specificeren. Bij de analyse is het mogelijk om

op basis van dit veld een deel van het gehele bestand te gebruiken. Maar binnen ESF verband zal het meestal verstandiger per ondersoort een eigen

stamboek op te zetten.

Het overzicht dat hiermee gemaakt wordt kan periodiek naar de deelnemers gezonden worden ter controle. De kans dat wijzigingen worden doorgegeven is groter als de deelnemers regelmatig iets van de stamboekhouder horen.

Onder het menu Analyse zit een hele verzameling opties om meer te doen met de Sparks data. Maar dit is meer iets voor een lezing geavanceerd Sparks.

Als er in de Sparks tabellen iets wordt weggegooid, gebeurt dat niet meteen. De gegevens worden gemarkeerd, en pas verwijderd als de cleanup operatie wordt uitgevoerd. Als de overzichten fouten lijken te zitten, kan Cleanup deze problemen mogelijk oplossen.

Data validatie controleert de data op consistentie. Soms is het een beetje gezeur, met eierleggende dieren is geboorte na het overlijden van de moeder heel goed mogelijk, maar de meeste meldingen zijn terecht. De ‘Coarse’ natuurlijk meer dan de ‘Fine’.

Sparks biedt de mogelijkheid om de gegevens te backuppen, of eigenlijk gaat het programma zeuren als je te lang geen backup gemaakt hebt. Natuurlijk weten we allemaal dat het maken van backups nuttig is, maar wordt daarmee gewacht tot het te laat is. Computers zijn een stuk betrouwbaarder dan een jaar of wat geleden, maar echt te vertrouwen zijn ze nooit.

De mogelijkheden die Sparks biedt zijn per stamboek: Full Backup en Basic Backup. Beiden maken een zip-bestand dat naar floppy geschreven wordt. Helaas wordt de file met de adresgegevens van de stamboekdeelnemers niet bewaard. Bij standaard ISIS gebruik van Sparks wordt defe file niet gewijzigd, en past zowizo niet op een floppy disk.

Dus heb ik een kleine batch file gemaakt die dit bestand en de Basic backup van alle stamboeken in een bestand wegschrijft. Deze batch file zal op de ESF web site beschikbaar komen.

Als de opslagruimte groot genoeg is, bijvoorbeeld een CD-Writer, is het eenvoudigste om de hele Sparks folder hiernaar te schrijven.

SPARKS is een DOS programma, dat goed kan werken op moderne PC’s met alle Windows varianten, maar dat niet zo gebruikersvriendelijk is als veel moderne Windows proramma’s. Een ander groot nadeel is dat het direct printen van rapporten niet mogelijk is. Vanwege deze problemen zijn er alternatieven in ontwikkeling.

Er wordt momenteel op internationaal vlak gewerkt aan een opvolger van veel ISIS software, zoals ARKS, MedArks, Sparks en Regasp, maar dit is nog in de ontwerp fase. Of het eindproduct ook geschikt zal zijn voor stamboekbeheer zoals het ESF nodig heeft, moet nog blijken. In ieder geval zal het niet voor 2005 klaar zijn.

Dit door mij ontwikkelde programma maakt een overzicht van alle dieren in alle stamboeken per locatie, en schrijft het naar een door Word leesbaar bestand. Via Word kan het dan zonder veel bewerking geprint worden.

Deze recente ontwikkeling is in gang gezet door een Duitse stamboekhouder. Het grote voordeel van Studbook is dat het gebruik maakt van dezelfde gegevens als Sparks, en dus dat ze naast elkaar te gebruiken zijn, zonder dat gegevens omgezet hoeven worden.

Het biedt een modernere gebruikersinterface en een eenvoudigere manier om overzichten te maken en te printen.

Het nadeel huidige (Beta) versie is dat het niet helpt om de gegevens consistent te houden. Een voorbeeld: Bij Sparks kan je pas een dier invoeren als je een locatie hebt om het te plaatsen. Dat is lastig, maar het garandeert dat een dier altijd op een bestaande locatie is. Studbook heeft deze controle niet en dus kunnen dieren ‘zoekraken’.

In studbook zijn weinig velden en records verplicht. Een initiële ‘transfer’ Birth/Catch is bijvoorbeeld ook niet verplicht.

Hopelijk zullen toekomstige versies wel meer 'begeleiding' bevatten (hopelijk zonder dat dit het gebruik bemoeilijkt). De huidige versie is niet geschikt voor om gegevens in te voeren, de rapportage is echter erg fraai, en een enorme verbetering in vergelijking met Sparks.